«Դիլիջան» միջազգային դպրոցի Հոգաբարձուների խորհդի անդամներին

Լեզվի մասին ՀՀ օրենքում ոչ հայալեզու դասավանդմամբ դպրոցների ստեղծումը թույլատրող փոփոխություն կատարելու դրդապատճառներից մեկը «Տրոյկա Դիալոգ» ընկերության Խորհրդի տնօրեն Ռուբեն Վարդանյանի նախաձեռնած եւ կառավարության հովանավորությունը վայելող «Դիլիջան» միջազգային դպրոցի (dilijanschool.org) ստեղծման ծրագիրն է, ըստ որի դասավանդումն այդ դպրոցում պետք է ընթանա անգլերեն: Նամակը հասցեագրված է դպրոցի հոգաբարձուների խորհրդի անդամներին եւ կոչ է անում դասավանդման լեզուն փոխարինել հայերենով: Միայն այն դեպքում եթե դուք կողմ եք այս նամակի բովանդակությանը խնդրում ենք սեղմել Add New Comment ստեղնը, Ձեր անունը եւ մասնագիտությունը ավելացնել մեկնաբանությունում (Comment), սեղմել Preview, իսկ հետո Save ստեղները:
Այլ կարծիքներ, վիրավորանք եւ սպառնալիք պարունակող մեկնաբանությունները կհեռացվեն: Շնորհակալություն:

«Դիլիջան» միջազգային դպրոցի Հոգաբարձուների խորհդի մեծարգո անդամներ

«Դիլիջան» միջազգային դպրոցի ստեղծման մասին լուրը Հայաստանում մեծ արձագանք գտավ։ Համաշխարհային արդի պահանջներին համապատասխանող միջնակարգ ուսումնական հաստատության ստեղծումը, որի մակարդակը կարող է բոլոր այլ դպրոցների համար հիմնօրինակ դառնալ, չէր կարող անտարբեր թողնել, բոլոր նրանց, ովքեր ծանոթ են Հայաստանում միջնակարգ կրթության ներկայիս վիճակին։ Իրոք, դպրոցի խնդիրները՝ ապահովել ակադեմիական բարձր հիմնօրինակները, զարգացնել աշակերտների ստեղծագործական մտածելակերպը եւ ինքնուրույնությունը, դրույթներ են, որոնք պիտի դրվեն Հայաստանի կրթական ամբողջ համալիրի հիմքում։

Սակայն «Դիլիջան» միջազգային դպրոցի հայեցակարգի արմատական դրութներից մեկը խոր մտահոգություն է առաջացնում։ Խոսքն այն մասին է, որ համաձայն մամուլում տեղ գտած հաղորդումների (որոնց հղումները զետեղված են դպրոցի կայքում)՝ դպրոցում առարկաների, համենայն դեպս հիմնական առարկաների դասավանդումը պիտի կատարվի անգլերենով։

Բանն այն է, որ համաձայն Հայաստանի Հանրապետության «Լեզվի մասին» եւ «Հանրակրթության մասին» օրենքների՝ Հայաստանի տարածքում կթական համակարգերի դասավանդման լեզուն գրական հայերենն է։ Հետեւապես, «Դիլիջան» դպրոցի հայեցակարգի՝ անգլերեն դասավանդման մասին դրույթը հակասում է գործող օրենսդրությանը։ Հավանաբար, հենց այս հակասությունը հաղթահարելու նպատակով է վերջերս ՀՀ կրթության եւ գիտության նախարարությունը ՀՀ Ազգային ժողովին ներկայացրել օրինագիծ՝ վերոհիշյալ օրենքներում փոփոխություններ մտցնելու վերաբերյալ։

Սակայն հայոց լեզվի՝ որպես դասավանդման միակ լեզվի օրենսդրական ամրագրումը պատահական չէ։ Մայրենի լեզուն ազգային ինքնագիտակցության եւ աշխարհընկալման հիմքն է։ Մյուս կողմից՝ լեզուն նշանայն համակարգ է, որն ապահովում է տեղեկույթի փոխանակում՝ մարդու գործունեության բոլոր բնագավառներում։ Իսկ դա նշանակում է, որ լիարժեք զարգանալու համար լեզուն պիտի կիրառվի մարդկային գործունեության բոլոր բնագավառներում։ Մինչդեռ ոչ հայալեզու դասավանդմամբ դպրոցը հայոց լեզվի գործառույթն ու տիրապետումը կսահմանափակի կենցաղային խոսակցական մակարդակով։

Կսկսվի աստիճանական, բայց անդառնալի մի գործընթաց, երբ ծնողներն իրենց երեխաների համար առավել լավ կրթություն փնտրելիս կնախընտրեն օտարալեզու դպրոցը, դրանց աշակետները, ստանալով առավել լավ կրթություն, կընդունվեն լավագույն բուհերը․ կզբաղեցնեն առաջատար դիրքեր մասնավոր եւ կառավարական հատվածներում․ կձեւավորվի օտարախոս վերնախավ, ոըը լավագույն դեպքում կտիրապետի խոսակցական հայերենին։ Հենց դա էր իրականանում Խորհրդային Հայաստանում, որտեղ հայերենը ռուսական դպրոցներում դասավանդվում էր որպես օտար լեզու։ Ռուսական դպրոցներում ուսանողների թիվն արագորեն աճում էր․ 1937-ին Երեւանում հիմնվել էր առաջին ռուսական դպրոցը, իսկ անցած դարի 80-ական թվականներին Երեւանի ռուսական դպրոցներ էին հաճախում աշակերտների արդեն 25%-ը։

Վերնախավին կհետեւեն մնացածները, որոնք կուզեն, որ իրենց երեխաները նույնպես հասնեն հաջողությունների։ Դա կտրուկ կիջեցնի հայերենի հաղորդակցական հանարավորությունները եւ հեղինակությունը՝ դուրս մղելով նրան հասարակական կյանքի բոլոր բնագավառներից, ապա հարցականի տակ կդնի ընդհանրապես այդ լեզվի գոյությունը, հետեւապես նաեւ՝ հայ ազգի գոյությունը։ Եւ սա անհիմն ենթադրություն չէ, այլ նկարագրությունն է իրականում տեղի ունեցած ու ներկայումս ընթացող լեզվական տեղաշարժի (language shift), որը հանգեցրել է այնպիսի լեզուների փաստացի վերացման, ինչպիսիք են ռուսերենով փոխարինված օսերենը, աբխազերենը, անգլերենով փոխարինված շոտլանդերենը, իռլանդերենը, վալիերենը (Ուելսի լեզուն)։
Իսկ եթե խնդիրը դիտարկենք առանձին մարդու իրավունքների տեսակետից, այլ ոչ թե պետության եւ հասարակության, ապա կրթության աջակցումը մի քանի լեզուներով կբերի առանց այն էլ սահմանափակ միջոցների փոշիացման, ուսումնական ծրագրերի եւ մասնագետների պատրաստմանն ուղղված ջանքերի բազմակի կրկնության ու անհամաձայնեցվածության։ Մինչդեռ, օրինակ, Ֆինլանդիայի՝ միջանակարգ կրթության ամենաբարձր մակարդակի (աշխարհում 1-2 տեղերը՝ մի քանի տարվա ընթացքում) հասնելու պատճառներից մեկն այն է, որ աշակերտների դասավանդման լեզուն՝ ֆիններենը, նրանց մայրենի լեզուն է։

Դա վերացնում է այն խոչընդոտները, որոնց հետ բախվում են շատ ուրիշ երկրներ իրենց պատմական բազմազգության հետեւանքով։
Հետեւապես, շեշտը պիտի դրվի հայալեզու դպրոցում հանրակրթական առարկաների, այդ թվում՝ օտար լեզուների դասավանդման լավացման վրա, այլ ոչ թե փորձ արվի անտեսել ու շրջանցել այն դժվարությունները, որոք ստիպված է հաղթահարել Հայաստանի կրթական համակարգը։ Պետք է հստակորեն տարանջատել «օտար լեզուների ուսուցում» եւ «օտարալեզու ուսուցում» հասկացությունները։ Ֆինլանդիայի, Նիդերլանդների, Ճապոնիայի եւ այլ երկրկների օրինակը վկայում է, որ մայրենի հիմքի վրա լիովին հնարավոր է ապահովել բարձ մակարդակով տիրապետումն օտար լեզուներին։

Պետք է նկատել նաեւ, որ հայ ազգը առանց այն էլ օտար լեզուների տիրապետողների պակաս չունի, այլ հակառակը՝ պակաս ունի պատշաճ մակարդակով հենց հայոց լեզվին տիրապետողների։ Չէ՞ որ հայերի մեծ մասը ապրում է հայկական պետությունից դուրս։ Խնդիրն այսպիսով, այլ՝ սոցիալ-տնտեսական հարթության մեջ է․ ստեղծել պայմաններ, որոնց դեպքում կապահովվի մեր միլիոնավոր հայրենակիցների հայրենադարձությունը կամ սերտ համագործակցությունը հայրենիքի հետ։

Միաժամանակ, վերնախավային գիշերօթիկ դպրոցի հայեցակարգն ինքնին արդյունավետ է, եւ, անկասկած, կնպաստի Հայաստանի միջնակարգ կրթության զարգացմանը, եթե դասավանդման լեզուն հայերենը լինի։ Դրա շնորհիվ «Դիլիջան» դպրոցը կդառնա հայկական դպրոցի հիմնօրինակ եւ հայազգի երեխաների ձգողության համաշխարհային կենտրոն։ Սփյուռքի տարբեր երկրներից ժամանած հայ երեխաները կկարողանան ոչ միայն բարձրացնել մայրենի լեզվի իրենց իմացությունը, այլեւ, լինելով տարբեր լեզվամշակույթների ներկայացուցիչներ, կփոխհարստացնեն միմյանց՝ ստեղծելով հայական կրթական համակարգի համար եզակի մի երեւույթ։

Հարգանոք՝

/240 ստորագրություն մեկնաբանություններում/

Distinguished members of the Board of Trustees of Dilijan International School of Armenia

The news of the opening of Dilijan International School has evoked a wide response in Armenia. The idea of establishing a school that will meet world standards and thus become a benchmark for all other schools in Armenia could not leave indifferent anyone who is familiar with the current state of secondary education in Armenia. Indeed, the offer of ensuring high academic standards, stimulating intellectual curiosity, and cultivating independence made by Dilijan International School should be adopted by the whole educational system in Armenia.

One of the ways to achieve this noble goal could be an introduction of an educational program that combines adherence to high academic standards with the ability to be adopted and translated in any language. An example of program that has this indisputable advantage is the International Baccalaureate (IB) program (http://www.ibo.org). Besides IB schools using English, French or Spanish as a language of instruction there are many others schools that has implemented IB program in the language of their respective country, such as the Tokyo Gakugei University International Secondary School in Japan and the Tianjin Experimental High School in China.

However, one of the provisions of the Dilijan International School's current concept causes grave concern, namely that the language of instruction to be in English. Under the laws "On Language" and "On Education" Armenian is the language of instruction in secondary schools throughout Armenia, except for minorities, foreigners and refugees. therefore, this proposal in its current form contradicts the law. The attempt to resolve this unlawfulness lies at the heart of recent amendments to the above-mentioned laws introduced by the Government to the Parliament of the Republic of Armenia.

The amendments have caused deep discontent in Armenia that has manifested itself in numerous statements made by scientific, civil, social and political organizations, as well as in articles, conferences, and demonstrations. The reason is that the legislative enforcement of Armenian language as the language of instruction is not accidental. Moreover, it is not unique, similar language policies exist in Greece and other countries. The reason behind this restriction is that mother tongue is the foundation of national identity and worldview. On the other hand, language is a comprehensive sign system, allowing the exchange of information in all spheres of human activity. This means that for the full development of the language it should be applied to serve the culture of its respective nation. Meanwhile, a school with other than Armenian instruction language will produce students with limited Armenian skills.

A gradual but an irreversible process will begin in which parents in search of better education for their children will choose a foreign language school. Pupils receiving the superior education will be accepted in the best universities, therefore will occupy leading positions in the private and government sectors, forming an elite group with limited Armenian skills. That is what happened in Soviet Armenia, where Armenian in schools with Russian language of instruction was taught as a foreign language. Number of students in such schools had been growing rapidly: in 1937 there was only one such school established in Yerevan, whereas in 1980's 25 percent of the pupils in Yerevan attended Russian language only schools.

The masses will follow the example of the elite group mentioned above. This endeavor will lower the standard of Armenian knowledge competency and its prestige in the entire population affecting all areas of communication and daily activities. The consequence of such a policy will call into questions the very necessity and ultimately, the existence of Armenian language and its people. This worry is not unfounded, but describes the outcome of numerous language shifts such as those that happened to Scottish and Irish languages replaced by English language. Recently, another language shift has been taking place in Lebanon where Arabic has been loosing ground to English and French.

Moreover, if we consider the problem from the standpoint of providing equal access to quality education, then the need to support education in multiple languages will lead to fragmentation of already limited resources, waste of funds, inconsistencies and useless multiple repetition of efforts by the Ministry of Education. It is no accident, that the highest level of secondary education achievement in Finland (consistently Finland takes the first and the second place in the world) is that all students in Finland master all subjects in their native tongue.

Therefore, the emphasis should be made on improving the educational system, including foreign language teaching, rather than to substitute such reforms at the expense of national language instruction. It is important to clearly delineate the difference between the concepts of learning a foreign language and foreign language based learning. The example of Finland, the Netherlands and other countries shows that it is quite possible to achieve widespread advanced foreign languages skills in native language instruction schools.

However, the very concept of an elite boarding school could be very productive and will certainly contribute to the improvement of secondary education in Armenia, if the educational program will be adapted to use Armenian as the language of instruction. In this case Dilijan International School will become a model of the Armenian school and will attract Armenian children from around the world. Armenian children coming from different countries of the Diaspora not only would be able to raise language proficiency, but as representatives of different linguistic cultures enrich each other, thus creating a unique Armenian educational system phenomenon.

Most sincerely,

240 signatures in comments

Многоуважаемые члены Попечительского совета Международной школы "Дилижан"

Весть об открытии международной школы "Дилижан" вызвала широкий отклик в Армении. Идея создания среднего учебного заведения, соответствующего современным мировым стандартам, уровень которого мог бы стать эталоном для всех остальных школ, не могла оставить равнодушным никого, кто
знаком с нынешним состоянием среднего образования в Армении. Действительно, нацеленность школы на обеспечение высоких академических стандартов, развитие у учащихся творческого мышления и поощрение их самостоятельности - это положения, которые должны быть положены в основу всего образовательного комплекса Армении.

Одним из возможных способов достижения этой высокой цели могло бы стать внедрение программы обучения, обеспечивающей наряду с высокими образовательными стандартами и признанностью во всем мире возможность ее перевода и адаптации на армянский язык. Таким неоспоримым достоинством обладает, к примеру, программа Международного Бакалавриата (International Baccalaureate, http://www.ibo.org), где наряду со школами с обучением на английском, французском и испанском существуют школы и на многих других языках. Например, на японском проходит обучение в Tokyo Gakugei University International Secondary School и на китайском в Tianjin Experimental High School.

Однако, согласно сообщениям в прессе (ссылки на которые размещены на сайте международной школы "Дилижан"), преподавание, по крайней мере, основных предметов будет осуществляться на английском языке, что вызывает глубокую обеспокоенность. Дело в том, что согласно законам Республики Армения "О языке" и "О всеобщем образовании" основным языком обучения и воспитания, принятым в образовательной и учебной системах на территории страны, является литературный армянский. Следовательно, положение в концепции школы "Дилижан" о преподавании на английском языке противоречит действующему законодательству. Стремление разрешить данное противоречие и является одной из причин внесения Правительством Республики Армения на рассмотрение ее Парламентом законопроекта о поправках к вышеупомянутым законам.

Данный законопроект вызвал крайне негативную реакцию в Армении, проявившуюся во множестве публикаций, обсуждений, заявлений общественных и политических организаций, митингах и демонстрациях. Дело в том, что законодательное закрепление армянского языка в качестве языка обучения не случайно. Родной язык - это основа национального самосознания и мировосприятия. С другой стороны, язык является знаковой системой, обеспечивающей обмен информацией во всех областях деятельности человека. А это означает, что для полноценного развития языка он должен применяться для обслуживания культурной деятельности человека в любой области. Между тем, школа с неармянским языком обучения ограничит владение армянским языком уровнем бытового разговорного.

Начнется постепенный, но необратимый процесс, когда родители в поисках лучшего образования для детей будут выбирать иноязычную школу; учащиеся, получив лучшее образование, поступят в ведущие вузы, займут передовые позиции в частном и правительственном секторах; сформируется элита, владеющая, в лучшем случае, разговорным армянским. Именно это происходило в Советской Армении, где армянский в русских школах изучался как иностранный. Число учащихся в русских школах быстро росло: 1937-ом году в Ереване была основана первая русская школа, а в 80-х годах прошлого века русские школы Еревана посещали 25% учащихся.

За элитой потянутся все остальные, кому захочется, чтобы их дети добились бы того же. Это резко снизит коммуникационные возможности и привлекательность армянского, вытеснив его из всех сфер общественной жизни, а в дальнейшем поставит под вопрос само существование языка, а, следовательно, и существование армянской нации. И это не беспочвенные домыслы, а описание реально происходивших и происходящих сейчас процессов сдвига языка (language shift), ведущих к исчезновению, например, таких языков, как осетинский и абхазский, вытесненных русским; шотландский и ирландский, вытесненных английским.

Если же рассматривать проблему с точки зрения обеспечения доступности качественного образования для всех, то необходимость поддержки образования на нескольких языках приведёт к распылению и без того ограниченных средств, несогласованности и многократному повторению усилий министерства образования, направленных на разработку учебных программ и материалов, подготовки специалистов, что не замедлит сказаться на снижении качества образования в среднем. Между тем, одной из причин достижения Финляндией самого высокого уровня среднего образования (первое или второе место в мире на протяжении нескольких лет) специалисты называют то, что для учеников язык преподавания - финский является родным. Это устраняет препятствия, с которыми сталкиваются многие страны в силу их исторической многонациональности.

Следовательно, в Армении необходимо улучшить качество преподавания общеобразовательных предметов, в том числе и иностранных языков, а не пытаться избежать трудностей, которые вынуждена преодолевать система образования, и искать выход в импорте неадаптированных международных образовательных программ. В частности, необходимо чётко разграничить понятия "обучение иностранному языку" и "обучение на иностранном языке ". Пример Финляндии, Нидерландов и других стран свидетельствует, что достижение высокого уровня владения иностранными языками при условии сохранения родного языка как языка обучения вполне возможно.

Вместе с тем, сама концепция элитарной школы-пансиона весьма продуктивна и, безусловно, при условии обучения на армянском, будет способствовать развитию среднего образования в Армении. Школа "Дилижан" может стать эталоном армянской школы и притягательным центром для армянских детей со
всего мира. Армянские дети, прибывшие из различных стран диаспоры не только смогут поднять уровень владения родным языком, но и будучи представителями различных языковых культур обогатят друг друга, создав уникальное в армянской образовательной системе явление.

С уважением,

/240 подписей в комментариях/